Een gerustgesteld Europa is niet vooruit te branden

Het eerste gesprek na jaren tussen de Verenigde Staten en Rusland is achter de rug. Het ziet er slecht uit voor Oekraïne en voor de rest van Europa. Het onderwerp van de gesprekken mag Oekraïne zijn, maar wat bij de Amerikaanse president Donald Trump voorop staat is een betere relatie – ja, mogelijk zelfs vriendschap – met Rusland.

Donald Trump zei op een persconferentie gisteravond: ’Ik hoor dat er door Oekraïne geklaagd wordt dat ze niet aan tafel zitten. Wel, ze hadden drie jaar aan tafel kunnen zitten en een deal kunnen sluiten met Rusland. Ze hadden die oorlog niet moeten beginnen.’

Trump beschuldigt Oekraïne de oorlog begonnen te zijn. Bedoelt hij daarmee de gevechten tegen de seperatisten in Oost-Oekraïne vóór de Russische invasie in 2022 of ontkent Trump glashard die invasie, die het doel diende een einde te maken aan Oekraïne als soevereine staat. In beide gevallen draait Trump publiekelijk de duimschroeven bij de Oekraïense president Volodimir Zelenski aan. In beide gevallen onderschrijft hij de Russische propaganda over de wie deze oorlog te verwijten is: Zelenski.

Trump zet opnieuw vraagtekens bij legitimiteit Zelenski

Trump zette op zijn persconferentie voor de tweede keer in een week tijd ook vraagtekens bij de legitimiteit van Zelenski als president. Trump opperde een vertrouwenscijfer (approval rating) van 4 procent voor Zelenski. Onwaar. Het meest recente onderzoek van het Kyiv International Institute of Sociology naar zijn populariteit laat weliswaar een flinke dip zien van 77 procent (2023) naar 57 procent (2025), maar verre van het gebrek aan vertrouwen dat Trump verzon.

Het lijkt de opmaat naar een eis om nieuwe verkiezingen te houden in Oekraïne. Een openlijke wens van Rusland als een manier om van Zelenski af te komen. Het feit dat Trump tijdens een persconferentie niet schroomt om langs deze weg met Poetin op te trekken, is een signaal aan Zelenski met beperkte verwachtingen naar de onderhandelingstafel te komen, als dat er al van komt.

Toen een verslaggever de Amerikaanse president vorige week vroeg of hij Oekraïne als een gelijkwaardige onderhandelingspartner beschouwt antwoordde Trump na enig nadenken: ’Interessante vraag....ze moeten vrede sluiten.’ Dat was een ’nee’.

Amerikanen zien Europa niet als gelijkwaardig

Ook Europa – de EU en Groot-Brittannië – wordt door de Amerikanen in dit proces gezien als ongelijkwaardig. Er is wel een brief uit Washington naar alle Europese hoofdsteden verstuurd met de vraag te inventariseren welke vredesvoorstellen er hier bestaan. Een eerste spoedvergadering, georganiseerd door de Franse president Macron, heeft nog niets gezamenlijks opgeleverd. Nieuw overleg in Parijs volgt vandaag.

We weten niet wat Trump en Poetin in anderhalf uur aan de telefoon hebben besproken. Net als we niet weten wat er aan de telefoon is uitgewisseld tussen Trump en Zelenski. We kennen de agenda en de strategie van de Amerikanen niet. Met welke opdracht stuurt Trump zijn ministers en diplomaten de gesprekken met de Russen in?

Wat voor de Amerikanen in elk geval een grote rol speelt is betere betrekkingen met Rusland. En daarmee wordt niet gewacht tot Poetin een keer van het toneel vertrokken is, zoals de EU graag zou zien. De Amerikanen zien dat niet snel gebeuren en handelen vanuit realpolitik. De EU kiest zoals gewoonlijk voor de morele werkelijkheid en een ideaal scenario. Dáárom zit Europa niet tafel.

Na afloop van de eerste gespreksronde in Riyad wond de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio er geen doekjes om: ’Naast vrede en stabiliteit in Europa zien de Verenigde Staten de enorme mogelijkheid om geopolitiek met de Russen op te trekken, in gezamenlijke belangen en op economisch gebied.’ Betere relaties met Rusland, dát is wat vrede in Oekraïne moet opleveren voor de Amerikanen. Zelenski moet daar aan meewerken en de Europeanen lopen vooral in de weg.

Het eigen belang staat voorop

’Make America great again.’ De Trump-regering schreeuwt het van de daken: het eigen belang staat voorop. Een wereld waarin Rusland en China samen optrekken om de invloed van Amerika verder terug te dringen en een groot militaire conflict waarschijnlijker wordt, is niet in het belang van Amerika. Rusland is te groot en te gevaarlijk om aan China over te laten. Vandaar de uitgestoken hand naar Moskou.

De EU spreekt er schande van Poetin een uitweg uit z’n isolement te gunnen. De (mislukte) invasie, de bombardementen, de mensenlevens, de verwoestingen, de brutaliteit van zijn handelen kunnen alleen betaald worden met een vernederende capitulatie van Rusland. Maar die overgave gaat niet komen. En terwijl de Amerikanen dat onder ogen zien droomt Europa - op kosten van Amerika - dat die dag ooit komen zal.

Ondertussen spreken kernmachten VS en Rusland elkaar weer op het hoogste diplomatieke niveau. Onderhandelaars hebben stokken en wortels om zoveel mogelijk hun zin te krijgen. De Amerikaanse vice-president JD Vance beweert in de Wall Street Journal dat het afbouwen van de sancties tegen Rusland Poetin uiteraard een lief ding waard is. Tegelijkertijd wordt er vanuit Washington gedreigd met economische en militaire ’consequenties’ als Rusland weigert constructief mee te praten over vrede in Oekraïne. ’Wat nu van tafel is kan ook terug op tafel’, aldus Vance. Voor wat het waard is.

Onttakeling van de NAVO is niet in het belang van ’Make America great again’

De grote vraag is tegen welke prijs de Amerikanen vrede willen. De historische vergelijking tussen Donald Trump nu en de Britse premier Neville Chamberlain in de jaren ’30 is begrijpelijk. Chamberlain kocht vrede (en tijd!) door een deal met Hitler-Duitsland te sluiten. Daarin werd de Duitse inname van Sudetenland – een deel van Tsjechië – goedgekeurd door de Britten. De vredeswens bij Chamberlain leek Hitler groot genoeg om vijf maanden later alsnog heel Tsjechië in te nemen.

Maar de geschiedenis herhaalt zich nimmer op dezelfde wijze. Bovendien, wat is het belang van de Verenigde Staten als Europa direct of indirect terechtkomt in een oorlog met Rusland? Ook een onttakeling van de NAVO is niet in het belang van ’Make America great again’. Maar in de lange relatie met Europa weten de Amerikanen dat zonder echte druk Europa niet vooruit te branden is. Wie nu wacht op geruststellende woorden uit Washington praat niet meer mee.