De deal is done. Oekraïne en de Verenigde Staten zijn eruit en gaan gezamenlijk zeldzame aardmetalen uit de Oekraïense bodem naar boven halen, om een deel ervan te verschepen naar de VS. Het is een deal waarover een aantal dagen geleden nog grote verontwaardiging bestond. Nu broedt de EU op een gelijksoortige overeenkomst met Oekraïne. Er wordt te snel geoordeeld over de Amerikaanse president Donald Trump.
Europa heeft de eerste maand van de regering-Trump veel te verstouwen gekregen: een bod op Groenland, dreigende importheffingen, verwijten over censuur en het negeren van kiezers in Duitsland, onzekerheid over het NAVO-bondgenootschap en de alleingang van de VS richting de Russische president Vladimir Poetin. Het was voor Europa voortdurend bijschakelen om achter de beweringen van Trump de mogelijke bedoelingen te zien.
Onbegrip en verontwaardiging
Op diplomatiek niveau hebben we de afgelopen week grofweg twee manieren gezien hoe Europa omgaat met de grote verstoorder Trump. De eerste is die van onbegrip en verontwaardiging. Die noem ik voor het gemak even de Duitse manier; gezien de boosheid bij bondskanselier Scholz over het gesprek dat de Amerikaanse vicepresident JD Vance aanknoopte met Alice Weidel van de AfD en de toorn van aankomende bondskanselier Merz die riep zich ’geen enkele illusie te maken’ over de betrokkenheid van Trump bij Europa en diens voorkeur voor Poetin.
De tweede benadering is die van de Franse president Macron en de Italiaanse premier Georgina Meloni. Daarover zo meteen meer.
De verontwaardiging bij politici en journalisten van de ’oude wereldorde’ is groot over de een-op-eengesprekken tussen de VS en Rusland. Oekraïne en de EU zitten niet aan tafel. Het eerste telefoontje van Trump naar Poetin (’een gesprek met een oorlogsmisdadiger’) alleen al was bij veel Europese politici niet eens in hun gedachten opgekomen. Met de gesprekken die nu gestart zijn biedt Trump paria Poetin een kans op eerherstel en een rentree op het diplomatieke toneel. Poetin krijgt van Trump zelfs uitzicht op minder sancties.
Hoop op keerpunt op slagveld
Het was amper een maand geleden allemaal nog onvoorstelbaar. De EU en de Amerikaanse regering van Joe Biden koersten juist af op méér sancties tegen Rusland, meer wapens richting Oekraïne en de hoop op een keerpunt op het slagveld.
Met behulp van meer modern materieel uit Europa en de VS moest dat moment een keer aanbreken. Dan zouden Oekraïense troepen de Russen van de Krim tot en met de Donbas terugdringen tot achter de eigenlijke landsgrens. Daarna zou Poetin worden afgezet en Rusland eindelijk een democratie worden naar Europees model.
Of het zou lukken, hoelang het kon duren en hoeveel soldaten en burgers nog zouden sneuvelen kon niemand zeggen.
Poetin is onbetwist de brute agressor
Iemand met zulke opvattingen over het onderwerp van gesprek en z’n gesprekspartner is snel uitgesproken aan de onderhandelingstafel. Poetin is onbetwist de brute agressor in deze oorlog, maar vrede sluit je niet met vrienden. Voor een gesprek over vrede is een minimum aan vertrouwen nodig.
Dus eerst dat vertrouwen en daarna meer mensen aan tafel. Dat heeft Trump goed gezien.
Tegenover de boze verontwaardiging van de Duitse manier staat de charmante coöperatieve Franse wijze van omgang met Trump. We hebben deze week gezien hoe de Franse president Emmanuel Macron Trump valideert en corrigeert. De historische en huidige vriendschap tussen beide landen en leiders lag er duimendik bovenop, zonder meningsverschillen uit de weg te gaan.
Tijdens de conservatieve CPAC-conferentie een dag eerder in Washington deed de Italiaanse premier Georgina Meloni precies hetzelfde. Zij prees het leiderschap van Trump én herinnerde een zaal vol MAGA-supporters eraan dat de vrije wereld de Oekraïners in het gevecht om hún vrijheid niet aan hun lot mag overlaten.
Gescheld in het openbaar
Terug naar de deal over de zeldzame metalen. Daar is over en weer nogal wat gescheld in het openbaar aan vooraf gegaan. De critici van Trump spraken van het afpersen en chanteren van een underdog in oorlog. Trump noemde Zelensky een dictator met nog maar weinig vertrouwen onder de Oekraïners. Zelensky zette Trump neer als propagandist van Poetin.
Volgens de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio – die bij de gesprekken over de deal aanwezig was – was Zelensky eerst vol begrip over het Amerikaanse voorstel en heeft het daarna in het openbaar als onacceptabel verworpen. Volgens Rubio waren het Amerikaanse team van onderhandelaars en Trump – zacht uitgedrukt – ’onaangenaam verrast’.
Het is niet de eerste keer dat Zelensky een Amerikaanse president schoffeert. Joe Biden ontstak al eens aan de telefoon in woede tegenover de Oekraïense president. Biden was nog maar nauwelijks klaar met de zin waarin hij Zelensky nieuwe militaire steun ter waarde van 1 miljard dollar toezegde, toen deze zich beklaagde over de spullen die hij nodig had maar nog niet gekregen had. Daarop beet Biden hem toe, dat Zelensky wel iets meer dankbaarheid mocht tonen voor alle hulp die hij al wel van de Amerikanen gekregen had.
Ergernis bij Biden in de weken opgebouwd
Volgens ingewijden was de ergernis bij Biden in de weken ervoor opgebouwd, omdat Zelensky zich meerdere malen publiekelijk had beklaagd over alles was hij aan militair materieel nog níet ontvangen had. Biden hield dat binnenskamers, maar dat is aan Trump te veel gevraagd. En dus noemt hij Zelensky een dictator die verkiezingen blijft uitstellen.
We zien en horen vooral wat zich in de openbaarheid afspeelt. Publiciteit is soms een verlengstuk van wat er achter gesloten deuren gaande is, maar het blijft slechts een fractie van de werkelijkheid. Nog vaker dienen uitspraken van politici in het openbaar om de werkelijkheid een onwaarachtige draai te geven.
Snelle conclusies over Trump zijn onweerstaanbaar. Je kunt zeggen dat hij erom vraagt, maar dat maken al die primaire reacties, oordelen en angstvisioenen over zijn ’ware bedoelingen’ nog niet waar.
Deze column verscheen op 26 fevruari 2025 in De Telegraaf
Reactie plaatsen
Reacties