Het kan u niet ontgaan zijn: de politieke partij Volt is vertrokken van X. Moederpartij Volt Europa vond het niet de moeite waard er melding van te maken, maar voor Nederlandse media was het groot ’nieuws’. Televisie, radio en kranten wandelden mee in de campagne en partijleider Laurens Dassen mocht overal vertellen hoe gevaarlijk hij Elon Musk voor de democratie vindt. En X is van Musk, vandaar het vertrek. Niemand maakt het iets uit of Dassen wel of niet op X vertoeft, maar redacties smullen van het anti-Musk sentiment.
Het Financiële Dagblad had een rondje gemaakt langs Tesla-bezitters. Vraag: hoe groot is inmiddels het ongemak om te rijden in een auto gemaakt door een gevaar voor de democratie? ’Tesla-rijders overwegen hun auto weg te doen vanwege Elon Musk’, schreef de krant. Volgens het artikel doen de politieke uitspraken van Musk alarmbellen afgaan bij de bezitters van een Tesla.
De aankondiging van Meta-baas Mark Zuckerberg om op Facebook en Instagram – in navolging van X – voortaan ook minder streng te selecteren op wat mag en wat niet, deed de gemoederen verder oplopen. Het zijn vooral progressieve media die waarschuwen voor Musk en Zuckerberg en voor waar zij allemaal wel niet toe in staat zijn.
Grote techbedrijven verbannen
Zo had de Volkskrant een van haar opiniepagina’s ingeruimd voor een pleidooi van een hoogleraar die concludeert dat de democratie nog gered kan worden als de EU de grote techbedrijven (big tech) uit Europa weert. Een paar pagina’s terug was de hoofdredactie van de krant tot eenzelfde conclusie gekomen, wanneer big tech de EU-regels niet wenst na te leven. De hoogleraar mocht twee dagen later in een groot interview nogmaals zijn doemscenario’s uit de doeken doen en opmaken dat big tech uit de EU verbannen dient te worden.
Over de motieven van Musk en Zuckerberg doen de wildste verhalen de ronde. Een columnist van de Israëlische krant Haaretz suggereerde dat Musk met zijn commentaren op de Britse politiek de bedoeling heeft in Groot-Brittannië een burgeroorlog te ontketenen.
Genie en wapenbroeder
Het imago van Elon Musk heeft andere tijden gekend. Niet lang geleden werd de ingenieur en ondernemer op het schild gehesen als genie en wapenbroeder in de strijd tegen klimaatverandering. Met zijn Tesla’s maakte Musk voor automobilisten de overstap naar elektrisch rijden mogelijk. Het technisch vernuft, het CO2-vrije rijden en het fiscale voordeel hebben de Tesla’s grote populariteit bezorgd. Musk is een vurig pleitbezorger van CO2-reductie en sponsort wereldwijd studenten en uitvinders die technieken ontwikkelen en verfijnen om CO2 uit de lucht te halen.
Hierdoor genoot Musk groot aanzien, juist bij de vooruitstrevende mensen die zich nu zo gepassioneerd van hem afkeren. Wat heeft bondgenoot Musk misdaan om zo in ongenade te vallen?
Daarvoor moeten we terug naar 28 oktober 2022. Met het bericht ’the bird is freed’ maakte Elon Musk wereldkundig dat hij officieel eigenaar geworden was van het sociale netwerk Twitter. De prijs – 44 miljard dollar – was absurd hoog. Maar voor Musk zat er iets bij de prijs inbegrepen dat niet (onmiddellijk) in dollars was uit te drukken. Het bericht over de vogel (het symbool van Twitter) die bevrijd was uit z’n kooi was het startschot voor het afbreken van de beperkingen die vooral conservatieve gebruikers op Twitter troffen.
Zwarte lijsten met gebruikers
’De activisten binnen het bedrijf waren oppermachtig’, erkende mede-oprichter van Twitter Jack Dorsey na de overname door Musk. Bij het modereren hanteerden zij zwarte lijsten met gebruikers en stelden ze hun eigen normen over wat kwetsend, haatdragend of anderszins ongepast was. Dorsey beweert dat hij het gevecht tegen deze activisten volledig had opgegeven.
Vooral in Amerika was Twitter een plek voor sociaal activisme en progressieven. Volgens onderzoek uit 2020 stemden van alle gebruikers 69 procent op de Democraten, tegen maar 26 procent op de Republikeinen. Die verhouding veranderde vanaf het moment dat Musk het platform overnam en de activisten ontsloeg. De ’factcheckers’ werden vervangen door ’community notes’, correcties op onwaarheden en onzorgvuldigheden door de gebruikers zelf.
Nog geen drie jaar later – Twitter was inmiddels omgedoopt tot X – was in Amerika de verhouding tussen ’linkse’ en ’rechtse’ gebruikers zo goed als fiftyfifty. Onaangenaam geconfronteerd met meer conservatieve berichten verweten linkse gebruikers Musk dat hij polarisatie, haat en xenofobie de ruimte gaf. ’X was veranderd in een riool’ werd er geroepen en bekende en onbekende gebruikers kondigden luidruchtig aan van X te vertrekken.
De kant van Donald Trump
Musk was bondgenoot af, maar werd een monster toen hij in de Amerikaanse verkiezingscampagne openlijk de kant van Donald Trump koos.
Wat opvalt is hoe radicaal en emotioneel de aversie tegen Musk inmiddels is. Van zijn klimaatreputatie is niets over en zijn opinies over de Amerikaanse en Europese politiek worden voorgesteld als decreten van de duivel.
In het Nederlands Dagblad spreekt een hoogleraar ethiek en spiritualiteit een banvloek uit over iedereen die nu nog in een Tesla rijdt of op X zit. Volgens de beste man zijn die mensen ’medeplichtig aan de vernietiging van vrijheid en democratie’.
Gretig gelabeld als extremisme
Wat de weerzin tegen Musk vooral laat zien is waar de onverdraagzaamheid zit. Mensen ageren tegen hem en verlaten met veel kabaal X, omdat ze letterlijk andere meningen niet langer verdragen. Andere opvattingen over immigratie, populisme, gender, de EU of Trump worden gretig gelabeld als extremisme, racisme of haat. De kern van het onbehagen met Musk en Zuckerberg is de confrontatie met ongewenste opvattingen. En dat terwijl iedereen op X zelf kan bepalen wiens berichten er verschijnen en van wie niet.
Ophef en paniek winnen het weer van nuchter beschouwen. Toch was er deze week een moment van nuchterheid. In het tv-programma Buitenhof was voormalig eurocommissaris voor Mededinging Margrethe Vestager te gast. Ook haar werd de suggestie gedaan dat Musk een gevaar voor de democratie vormt. Bijna lachend antwoordde Vestager kalm: ’Nee, nee, die macht heeft Musk niet. Wat hij zegt zijn ook maar opinies. Europese democratieën zijn robuust, die krijg je niet zomaar om’.
Dat daar nou nog niemand opgekomen was.
Deze column verscheen op 15 januari 2025 in De Telegraaf
Reactie plaatsen
Reacties